Archive for Ağustos 17th, 2007
(M.Ö. 180 - 109) Yunan filozofu. Rodos’da Lindos kentinde doğan Panaitios, orta dönem Stoa felsefesinin kurucusudur. Atina’da Seleukeialı Diogenes’in ve Tarsuslu Antipatros’un öğrencisi oldu. Platon ve Aristoteles’in felsefelerini inceledi. Uzun yıllar Roma’da kaldı ve Scipio ile birlikte M.Ö. 140 yılında Doğu gezisine çıktı. Antipatros’dan sonra okulun başına geçti ve yaşamının son yirmi yılını Atina’da geçirdi. Stoa öğretisinin temel ilkelerine bağlı kalmakla birlikte, eski Stoacılığın katı yanlarını yumuşatarak hümanist bir içerik kazandırdı. (M.Ö. 540 - 450) Elea okulunun kurucusu olan Yunan filozofu. Sokrates’den önceki düşünürlerden olan ve Pythagorasçı okuldan yetişen Parmenides’in “Doğa Üzerine” adlı manzum felsefi yapıtından günümüze ancak 160 dize ulaşmıştır. Felsefesinin temeli ünlü “var olan vardır, var olmayan yoktur” cümlesine dayanan Parmenides’e göre var olan her şey ezelden beri varola gelmişti. Fakat, hiç bir şey kendinden başka bir şey olamazdı. Parmenides, gördüğüne de inanmıyordu. (10 - 67 ?) Aynı şeyi dört incilden sonra yazılmış olan Paulus’un mektupları için de söyleyebiliriz. Kendisine, haklı olarak, Hıristiyanlığın ikinci kurucusu diyebileceğimiz Paulus, mektuplarında insanın günahtan arınması için, İsa’nın yolunda yürümesi, yani ölüp sonra yeniden dirilen Allah’a inanması gerektiğine dikkat çeker. Ölüm günahın sonucudur; o halde ölümden kurtulmak, ancak günahtan kurtulmakla mümkündür. Paulus mektuplarında bu nokta üzerinde özellikle durur. Bu mektuplardaki ikinci önemli düşünce, insanın “tek basına” günahkâr yapısını hiçbir zaman yenemeyeceği inancıdır. Paulus’a göre insan iyiliğin neyde olduğunu bilir; fakat buna rağmen onda, bir türlü önüne geçemediği, kötüye karşı bir eğilim vardır. (M.S. 100 - 165) Yunan filozofu. Misya’da Parion kentinde doğan Pergrinos Proteus, olimpiyat oyunları ateşinde kendini yakmasıyla tanınan Kinik bir filozoftur. Babasını öldürdüğünden kuşkulanılması üzerine Filistin’e kaçtı. Hıristiyan cemaati içinde nüfuzlu bir konum kazanınca tutuklandı. Serbest bırakıldıktan sonra gittiği Mısır’da Kinik filozof Agathobulos’tan ders aldı ve oradan Roma’ya geçti. (Tahminen M. Ö. 25 - M.S. 50) Philon milât yıllarında yaşamış ve aslen yahudi olup önemli etkinliği olan bir düşünürdür. Bu filozofun, İskenderiye yahudilerine bazı kolaylıklar sağlaması için Roma İmparatoru Caligula’yı gönderilen heyette bulunduğunu biliyoruz. Philon; Yahudi dini ile Yunan felsefesini, özellikle de Eflâtun felsefesini uzlaştırmaya çaba göstermiştir. Bu çalışmasıyla o, dönemin tipik filozofu sayılmıştır. Kendisi Yunancayı eski İbraniceden daha iyi biliyordu. Bize kadar kalan eserlerinde Philon, Eflâtun’u Hz. Musa’nın bir öğrencisi gibi görür. Bunun için de Tevrat’ın görüşlerini Eflâtun’un görüşleriyle uzlaştırmaya çalışır. (M.Ö. 570 - 496) Bizi Orphik dininin Tanrılar ve ruh konusundaki görüşlerinden çok, zamanındaki felsefe akımları üzerinde yaptığı etkiler ilgilendirir. Bu etkileme gerçekten derin olmuştur. Bu etkiyi, en belirgin biçimde, özellikle Pisagor (Pythagoras)’da buluruz. Pisagor’un yaşamı ve kişiliği konusunda pek az şey biliyoruz. Bilgilerimiz yarı efsane biçimindedir. Gerçi bugün elimizde Pisagor’un adını taşıyan bazı yapıtlar bulunmaktadır. Fakat bunlar, Pisagor’un yapıtları olmayıp, özellikle M.S. aynı görüşü izleyenlerce yazılmış yapıtlardır. Pisagor ile ilgili kesin birşey bilemeyişimiz, kişiliğinin gerek kendi sağlığında ve gerekse öldükten sonra bir efsane biçimine dönüşmüş olmasındandır. Yunan filozofudur. Sokrates’in öğrencilerindendir. Sokrates ölüm cezasına çarpılınca (M.Ö. 399) Atina’dan ayrılan Platon (M.Ö. 429-347), Mısır ve Güney İtalya’ya yolculuklar yaptıktan sonra Dionysos I’in kayınbiraderi Dion tarafından Syrakusai’e çağrıldı. Bir süre sonra Atina’da kendi felsefe okulunu (Akademia) kurup Dionysos I’in ölümünden (M.Ö. 367) sonra yeniden Syrakusai’e giderek, Dionysos II’yi bir “düşünür-kral” olarak yetiştirmeye çalıştı. M.Ö. 361′de üçüncü kez Syrakusai’e gidip genç kralla antlaşmazlığa düştüğü için kısa bir süre cezaevine kapatıldıktan sonra Atina’ya döndü. Ölürken akademisini yeğenine bıraktı. (204 - 270) Plotin, kendisiyle ilgili çok az şey bildiğimiz, bir okulu ve pek çok öğrencisi olan, hoca olarak da büyük etkiye sahip “Ammonios Sakkas”tan ders almıştır. Plotin, zamanın modasına uyarak, Doğuda bir geziye çıkar. Önce İran’a, oradan da o dönemdeki mistik bilgilerin kaynağı sayılan Hindistan’a gitmeyi tasarlar. Bu amacına ulaşmak için İmparator Gordianus’un, İran’a karşı yaptığı sefere katılır. Fakat sefer başarılı olmaz, Gordianus mağlup olur ve öldürülür. Roma ordusunun geri kalanları ile, Hindistan’a gideceğine Roma’ya gelir. Roma’ya yerleşen Plotin, önce yazar olarak çalışır, sonra da bir felsefe okulu açar. (M.Ö. 135 - 51) Yunan filozofu. Döneminin ve bir olasılıkla tüm Stoacı okulun en bilgili üyesi olarak kabul edilir. “Atlet” lakabıyla anılan Poseidonios Suriye’de Apameia kentinde doğdu. Yunanlı Stoacı filozof Panaitios’un öğrencisi oldu ve bir çok yere gittikten sonra Rodos’a yerleşip ders vermeye başladı. Onun ünü pek çok bilgini buraya çekmeye başladı. Yazıları ve kişisel ilişkileriyle Stoacılığın Roma dünyasında yaygınlaşmasında Panaitios’dan sonra en etkili kişi oldu. Hiç biri günümüze ulaşmayan 20′yi aşkın yapıtının yalnızca başlıkları ve konuları bilinmektedir. (410 - 485) Soyut düşünceye olan yetenek ve eğilimini matematik alanındaki başarılarıyla kanıtlamış olan Proklos, bu katıksız matematikçi, Tanrılar konusunda hayal ürünü olan düşüncelere de sahiptir. Geniş bilgi sahibi bir bilgin olan Proklos, çeşitli ulusların çok iyi bildiği efsanelerini bir sistem halinde toplamaya ve sistemini, nedenleri ile birlikte açıklayacak biçimde kurmaya çalışmıştır. Bu sistemin karakteristik olan noktası, hep üçlü gruplar oluşturmaya ve bunlar arasında ilişkiler kurmaya çalışılmasıdır. Böylece Proklos, sonradan Hegel’de de Taslayacağımız, dinle k tik bir sema, (çizelge) kurmuş olur. |