Mikroformatlar (microformats)

Ağustos 28th, 2007 | Tavsiye Et

Web dünyamiza ceki düzen verelim

1.0 Mikroformatlar (microformats) nelerdir?

HTML bilindigi gibi web sayfalari olusturmak icin kullanilanir. HTML ile yazdigimiz metinleri istedigimiz sekilde düzenleyebiliriz. Sayfamiza tablolar, resimler, linkler ve daha nice elementler ekleyebiliriz. HTML ile olusturdugumuz sayfalarimiz insanlar tarafindan okunabilir ve icerigi bir insan tarafindan anlasilabilir. Makineler, yani kullandigimiz bilgisayarlar, sayfalarimizi okuyabilirler, yalniz bu aletlerden okuduklarini tam olarak anlayabilmelerini bekleyemeyiz. Burada makinelerin bilgileri anlamasindan kastimiz, arama motorlarinin veya bilgisayarimiz üzerinde calisan tarayici (browser) gibi programlarin elde ettikleri bilgileri amacina uygun sekilde kullanabilmeleridir.

Hemen basit bir örnek verelim. Adresimizi <address> … </address> HTML elementleriyle sayfamizi ziyaret edenlere sunabiliriz.

Yukaridaki örnegimizi okuyup, degerlendiren bir makine <address>…</address> elementleri arasinda okuduklarinin bir adres oldugunu anlayabilir, yalniz adresin icerisinde yer alan isim, sokak, posta codu, sehir, telefon, fax, e-mail, URL (sitenin web adresi) gibi diger bilgileri anlayamaz. Anlayamadigi icin de bu bilgiler bilgisayarimizda calisan programlar tarafindan tekrar kullanamaz.

Tam burada isin icine Web 2.0′in bir parcasi olan mikroformatlar (microformats) giriyorlar. Mikroformatlar yeni bir teknoloji degil. Mikroformatlar aksine elimizde bulunan imkaanlari ((X)HTML) gelistirerek web dünyamiza ceki düzen vermeye yariyorlar. Mikroformatlar sayesinde (X)HTML dokümanlarinin icerikleri degistirilmeden sadece bazi ek bilgiler ilave edilerek makineler tarafindan anlasilabilir hale getirilebilirler. Bu ilave edilen ek bilgiler icin üc cesit özellik kullanilir : class, rel ve ref attributlari.

Simdi yukaridaki örnegimizi gelistirerek adresimizin icerigini (isim, sokak, posta kodu, sehir, telefon, fax, e-mail, URL) bir makine tarafindan anlasilir hale getirelim:

Örnegimizin bu son gelistirilmis halinde class attributlarinin yardimi ile adresimiz parcalara ayriliyor ve her parca icin bir deger veriliyor. Böylelikle adresimizde yeralan bilgiler makineler tarafindan okunabilecek bir formata dönüstürülmüs oluyor. Örnegin posta kodu icin belirlenmis olan postal-code sinifi icin 34410 degerini veriyoruz ve postakodu makinalar tarafindan anlasilir hale geliyor.

Burada asil önemli olan nokta address elementinde yeralan class attributunun „vcard“ degeridir. Bu deger ile hangi mikroformati kullandigimizi belirtmis oluyoruz. Bu örnekte kullandigimiz hCard mikroformati kontakt bilgilerini etiketlemek icin kullanilir. hCard mikroformati 2426 numarali RFC dokümaninda (http://www.ietf.org/rfc/rfc2426.txt) tanimlanmis olan vCard (visiting card, yani kartvizit) standartini kullanir. vCard elektronik kartvizitleri tanimlayan bir standarttir. Outlook gibi bir cok email programi ve cep telefonu (özellikle veri alisverisi icin) vCard standartini kullanilir. Simdi mikroformatlar ile neler yapilabilecegine bir göz atalim.

2.0 Mikformatlarin kullanim alanlari

Arama motorlari bilindigi gibi robots, spider veya crawler ismi verilen programlarla sitelerin HTML kodunu okur ve bulduklari linkleri takip ederler. Bu programlar sayfalarda okuduklari metinleri analiz ederler ve metin basligi gibi önemli verileri aramalar icin kullanirlar. Aramalarda metin basliklari normal metinden daha öncelikli olarak kullanilirlar. Bu cercevede mikroformatlar arama motorlarinin gökte arayip yerde bulduklari bir yeniliktir.

Technorati (http://technorati.com/) özel olarak bloglar icin gelistirilmis bir arama motorudur. http://kitchen.technorati.com/search/ adresinde hizmet veren Technorati Kitchen bloglarda yeralan mikroformatlari kullanan bir arama motorudur. Bu arama motoruna örnegin Istanbul veya Ankara gibi büyük bir sehirin ismini girdiginiz zaman Technorati Kitchen size bu sehir ile ilgili bulabildigi bütün kontak bilgilerini (contacts), tarihlerle beraber olaylari (events) ve bu sehir hakkindaki yorumlari/elestirileri (reviews) sunacaktir. Sonuclardan birine tiklayarak mikroformatin kullanildigi bloga ulasabilirsiniz.

Mikroformatlar sayesinde arama motorlari gelecekte sari sayfalar gibi bir adres kitabina veya nerede, ne zaman, hangi faaliyetlerin oldugunu listeleyen bir takvime (event calender) dönüsebilirler.

Arama motorlarinin yaninda mikroformatlari kullanan tarayicilar da mevcut. Flock mikroformatlar dahil bir cok Web 2.0 teknolojilerini kullananmaya özen gösteren bir tarayici. Ayrica Firefox’un Tails Firefox Extension eklentisi ile de bir sayfada bulunan mikroformatlara kolaylikla erisebilirsiniz. Tails Firefox eklentisi http://blog.codeeg.com/tails-firefox-extension-03/ adresinden temin edilebilir. Firefox’un 3. versiyonu mikroformat destegi ile gelecegi icin ileride eklenti kurma ihtiyaci ortadan kalkacaktir (IE 8′in de mikroformatlari destekleyecegi beklenmektedir: Microsoft drops hints about Internet Explorer 8).

Ayrica Tails Script adi verilen JavaScript’ler ile Tails Firefox Extension’i yeni aksiyonlarla besleyebilir ve mikroformatlarla yapabilecekleceklerinizi zenginlestirebilirsiniz. Tails Script’lerini http://blog.codeeg.com/tails-firefox-extension-03/tails-scripts/ adresinden temin edebilirsiniz. Buradaki bir skripte Tails Firefox eklentisi kurulmus olan Firefox tarayicisiyla tiklanarak skriptin koduna bakilabilir ve asagidaki resimde oldugu gibi „Install“ dügmesi kullanilarak skript kurulabilir.

Eklentiyi ve istediginiz Tails Script’lerini kurduktan sonra Firefox’u kapatip yeniden calistirin. Simdi eklentiyi kullanabilirsiniz. Firefox’un sag alt kösesinde yeni bir sembol göreceksiniz. Bu sembol aktüel sayfada mikroformatlarin kullanilip kullanilmadigi hakkinda bilgi verir. Sembolün rengi yesil ise „bu sayfada mikroformatlar kullaniliyor“, gri ise „bu sayfada herhangi bir mikroformat kullanilmiyor“ anlamina gelir.

Örnegin http://microformats.org/ sitesine girip, sag alt kösedeki yesil sembolümüze tiklarsak bu sitede bulunan mikroformatlari görebiliriz:

Ayrica „Contacts“ bölümüne tiklayarak sadece o sayfadaki kontak bilgilerine ulasabiliriz (asagidaki resimde oldugu gibi). Burada gördügümüz „Add to Address Book“ veya „Map with Google“ gibi linkler daha önce kurdugumuz Tail Script’lerin sundugu aksiyonlardir.

Contacts bölümde bir isim secersek, o kisi hakkinda ayrintili bilgilere ulasabiliriz:

Firefox icin Tails Firefox Extension eklentisinin yaninda yine mikroformatlar icin gelistirilmis olan Operator eklentisi bulunmaktadir:

Simdi mevcut olan mikroformatlara ve bu mikroformatlarin bir kacinin kullanim alanlarina kisaca göz atalim.

3.0 Mevcut Olan Mikroformatlar

Mikroformatlar HTTP veya FTP gibi kullandigimiz protokoller seviyesinde bir standarta henüz kavusmus degiller. Bunun saglanmasi icin mikroformatlarin daha yaygin sekilde kullanilmasi gerekmektedir. Su an mevcut olan mikroformatlar „open standards“ olarak veyahutta “draft” yani taslak olarak gecmektedirler. Mikformatlarin standartlastirilmasi hakkinda daha genis bilgiye http://microformats.org adresinden ulasabilirsiniz.

Open standards olarak gecen mikroformatlar:

Su an (30. Temmuz 2007) taslak (draft) halinde bulunan mikroformatlar:

3.1 hCard

Yukarida verdigimiz örnekten de anlasilacagi gibi hCard kontak bilgilerini etiketlemek icin kullanilan ve bu bilgilerin rahat bir sekilde paylasimi saglayan bir mikroformattir. hCard vCard standartinda (http://www.ietf.org/rfc/rfc2426.txt) belirtilmis olan bilgileri ve bu bilgilerin yapisini birebir kullanilir.

hCard’in kullanimi ileride yayginlasirsa arama motorlari ile adresleri daha sistematik bir sekilde arayabiliriz ve tarayicilarin yardimiyla web sitelerindeki kontak bilgilerini kolaylikla diger programlara aktarabiliriz.

hCard spesifikasyonu: http://microformats.org/wiki/hcard

hCard yapicisi: http://microformats.org/code/hcard/creator

3.2 hCalendar

hCalendar belli bir tarihte olacak olan (randevu, konferans, toplanti gibi) olaylari etiketlemek icin kullanilan bir mikroformattir. hCalendar bir endüstri standarti olan iCalendar standartinda (http://www.ietf.org/rfc/rfc2445.txt) belirtilmis olan bilgileri ve bu bilgilerin yapisini birebir kullanilir.

hCalender mikroformatinin gelecekte yayginlasmasiyla kendimiz icin önemli olan randevu veya toplantilari ziyaret ettigimiz sitelerden kullandigimiz browser ile toplayabilir ve diger programlarin kullanimina sunulabiliriz.

hCalendar spesifikasyonu: http://microformats.org/wiki/hcalendar

hCalendar yapisi: http://microformats.org/code/hcalendar/creator

3.3 hReview

Ürünler, faaliyetler, verilen hizmetler ve benzeri seyler hakkinda yapilan elestirileri, degerlendirmeleri veya test sonuclarini etiketlemek icin hReview mikroformati gelistirilmistir. hReview ileride yaygin bir sekilde kullanilirsa bir ürün hakkinda (örnegin bir kitap üzerine) yapilan tüm yorumlar arama motorlari tarafindan düzgün bir sekilde bulunabilir.

hCard spesifikasyonu: http://microformats.org/wiki/hreview

hCard yapicisi: http://microformats.org/code/hreview/creator

3.4 geo

Diger bir ilginc mikroformat ise geo. Bildigimiz gibi WGS 84 koordinatlari ile enlem ve boylam kullanilarak dünyadaki her nokta belirlenebilir. geo mikroformati da enlem ve boylam verilerini etiketlemek icin kullanilan bir formattir. Mikroformatlarin ana prensiplerinden bir tanesi varolan standartlari kullanmak oldugu icin geo mikroformatini gelistirenler hangi standartlarda enlem ve boylamin kullanildigina bakmislar ve (hCard mikroformatinda oldugu gibi) vCard standartini kullanmaya karar vermisler. Cünkü vCard standartinda koordinatlari belirtmek icin yine geo isminde bir bölüm bulunmaktadir.

geo mikroformati ile örnegin cektigimiz fotograflarin nerede cekildigini veya tarihi olaylarin nerede gerceklestigini belirtebiliriz. geo spesifikasyonundan bir örnek verelim. N 37° 24.491 W 122° 08.313 koordinatkari icin geo mikroformatimiz asagidaki gibi belirtilebilir (latitude=enlem, longitude=boylam):